Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

naziemne telewizyjne emisje cyfrowe DVB-T i DVB-T2, strategie, plany i testy
Artur912
Posty: 97
Rejestracja: 23 kwietnia 2016, o 13:19
Odbiornik: Cabletech
Instalacja antenowa: Antena siatkowa na zewnątrz z lna-177
Nadajnik - obiekt nadawczy: Wisła Jesenik Ostawa Opawa Klimkovice

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: Artur912 »

Dvb-t2 ma wiele zalet i z przejściem nie będzie problemu. Można kupić nawet za 50 używany dekoder do dvb-t2 hevc

Awatar użytkownika
ObywatelDVB-T
Posty: 2120
Rejestracja: 8 lutego 2012, o 17:50
Miejscowość: Niegowa
Odbiornik: LG 55UN81003LB / Samsung UE40D6500 / Ferguson DAB+150
Instalacja antenowa: UHF 44/21-69 Tri Digital + UHF 19/21-69 + VHF Dipol 11/5-12 + wzm. Terra MA-062
Nadajnik - obiekt nadawczy: Kosztowy, Kamieńsk, Św.Krzyż

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: ObywatelDVB-T »

Test jak sama nazwa mówi jest po to, aby testować, abyśmy my odbiorcy, Emitel i nadawcy mogli się przygotować do nowego standardu nadawania.
Po stronie odbiorców musimy sprawdzić czy mamy kompatybilne odbiorniki, Emitel musi powymieniać i przystosować mnóstwo nadajników w całej Polsce a nadawcy muszą dostosować system kodowania swoich kanałów, po to są testy aby po przełączeniu w czerwcu 2022 na DVB-T2 HEVC wszystko było dograne a nie po to, aby dogadzać ludziom którzy mają stare nieprzystosowane odbiorniki i którym jak zwróciła uwagę @Beata szkoda 90 zł na dekoder, czy 50 zł jak napisał @Artur912.
I jeśli dodają jakiś nowy kanał to po to, aby przy okazji ludzi zainteresować i zachęcić, dodatkowo kanał 4K oprócz zachęty będzie testem, bo 4K jeszcze nikt nie testował.

Testy nie są obowiązkowe, nie chcesz nie musisz brać w nich udziału, nie masz też obowiązku kupowania nowego dekodera, ale nie możesz mieć pretensji że ci nie odbiera, bo nikt dla ciecie nie będzie testował starego DVB-T, bo to nie ma sensu, już jest wystarczająco przetestowany.
Na MUX-8 też zostały wydane pozwolenia i są ważne w większości do 2026 a kanały komersyjne na tym multipleksie mają koncesję przypisaną do tego multipleksu i nie mogą zmieniać dowolnie, to tylko TVP w MUX-8 ma zapisane 3 sloty SD albo 1 HD i 1 SD bez określenia kanału.

Jeśli masz odbiorniki kupione przed 1 grudnia 2019 to one nie muszą spełniać wymagań odbioru DVB-T2 HEVC. Z kolei jeśli odbiornik jest starszy z przed 1 stycznia 2021 to nie obowiązuje go wersja aplikacji HbbTV 2.0.1 lub nowsza.

Przeczytaj sobie tekst obowiązującego rozporządzenia dotyczącego wymagań dla odbiorników.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 2019 r., z wyjątkiem pkt 14 załącznika do rozporządzenia,
który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021 r.
Tu masz link do rozporządzenia :arrow: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/downl ... 210515.pdf

giaur500
Posty: 1456
Rejestracja: 1 lipca 2011, o 13:42

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: giaur500 »

Zwrócę tylko uwagę, że w tym mux testowym TVP Dokument nadaje jednak w h264. Nie wiem, co taki test ma wnosić, bo docelowo h264 w dvb-t2 nie będzie.

Awatar użytkownika
ObywatelDVB-T
Posty: 2120
Rejestracja: 8 lutego 2012, o 17:50
Miejscowość: Niegowa
Odbiornik: LG 55UN81003LB / Samsung UE40D6500 / Ferguson DAB+150
Instalacja antenowa: UHF 44/21-69 Tri Digital + UHF 19/21-69 + VHF Dipol 11/5-12 + wzm. Terra MA-062
Nadajnik - obiekt nadawczy: Kosztowy, Kamieńsk, Św.Krzyż

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: ObywatelDVB-T »

Może być tak jak napisał @dvbtowiec, że chodzi o jak największy dostęp odbiorców, ale wydaje mi się to mniej prawdopodobne, bo wtedy też TVP Rozrywka i TVP Polonia byłyby w H.264 bo też się nie powtarzają na innych multipleksach.
Myślę, że bardziej chodzi o to aby odbiorcy się przekonali, że mają odbiorniki DVB-T2 ale bez HEVC, bo takie były już sprzedawane bodajże do 2014.

wiertolot
Posty: 187
Rejestracja: 29 maja 2014, o 12:10
Miejscowość: Koterka, Tokary
Odbiornik: Tuner w TV Panasonic.
Radio DAB+ w wieża Panasonic.
Instalacja antenowa: Antena kierunkowa aktywna 45 dB, H+V BLOW plus antena VHF MUX8 20 dB TELMOR.
Nadajnik - obiekt nadawczy: RTCN ŁOSICE, SLR Makarki(Siemiatycze)

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: wiertolot »

U mnie dziś ten TVP Dokument nadaje jako stacja radiowa, czyli w tym HEVC na STB N6.
Może ktoś orientuje na wbudowanym tunerze DVB-T/T2 w drugim moim telewizorze Model: Panasonic TX-50HX830E, będą te kanały odbierały poprawnie, bo musiałbym podjechać sprawdzić, a na razie mi nie chce.

Pavl6
Posty: 195
Rejestracja: 18 lutego 2012, o 09:58
Miejscowość: --
Odbiornik: Octagon SF8008
Nadajnik - obiekt nadawczy: Lublin-Piaski

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: Pavl6 »

wiertolot pisze: 29 kwietnia 2021, o 06:53 Widzisz tak tak zrobić, bo ne ma wcale odbioru MUX-8, ani teraz ten testowy DVB-T2 i jest nie wiadomo komu i po co nadawane, bo nikt nie odbiera tego i tak...............
To, że jeden człowiek tego nie odbiera, to nie znaczy, że inni tego nie odbierają. Myślę, że ja i wielu innych użytkowników tego forum, zresztą nie tylko tego forum, odbierających MUX-8 i DVB-T2, powinniśmy zostać przeproszeni za wielokrotnie powtarzane sugestie, że jesteśmy nikim ("nikt tego nie odbiera" itp.) :).

dvbtowiec
Posty: 1384
Rejestracja: 11 sierpnia 2016, o 18:14
Nadajnik - obiekt nadawczy: Chorągwica

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: dvbtowiec »

Zostawcie @wiertolota
Im więcej będziecie z nim wchodzić w polemikę, tym więcej "mądrych" rzeczy będzie pisał.
Nie raz wypowiadał się w podobnym tonie.

Dziś na TVP Dokument z Chorągwicy na dekoderze Octagon ponownie wyświetlany jest HEVC w informacjach.
W telewizorze Sony konsekwentnie HEVC, także wczoraj.

Obrazek
Ostatnio zmieniony 29 kwietnia 2021, o 10:17 przez dvbtowiec, łącznie zmieniany 1 raz.

Y@Ros
Posty: 17
Rejestracja: 14 lipca 2011, o 13:50
Miejscowość: Wałbrzych
Odbiornik: Samsung QLED QE75Q95T,Samsung UE55D8000
Instalacja antenowa: Dipol 15/5-12/21-60 z polaryzacją H/V - balkon wys. V piętro
Nadajnik - obiekt nadawczy: RTCN Ślęża / Černá hora

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: Y@Ros »

Ślęża odpaliła jakość i siła sygnału 100%

FanNaziemnej4K
Posty: 8
Rejestracja: 29 kwietnia 2021, o 08:52
Miejscowość: Gryfino

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: FanNaziemnej4K »

Kupiłem po MŚ 2018 telewizor 4K czekając na transmisje w tym standardzie w naziemnej, bo obiecano że EURO i IO 2020 będą dostępne w DVB-T2 HEVC. Tuż przed świętami 2018 Niemcy włączyli nadajniki DVB-T2 HEVC i mimo że nadają 5 kanałów w HD w multipleksie o pojemności 18 MBit/s, łącznie 17 w trzech multipleksach, to byłem zachwycony jakością Full HD 1080p. Nie pojechałem do rodziny na święta, by móc podziwiać ten obraz przez cały miesiąc. Teraz odliczam dni do 11 czerwca i meczu Włochy-Turcja, by pierwszy raz w życiu obejrzeć mecz w 4K. Połowa multipleksu, czyli kanał dostanie 20 MBit/s, nie będzie źle. Chyba będę płakał ze szczęścia, jak to ujrzę.
I kiedy słyszę, że ktoś taki jak @wiertolot chce mi te marzenia zabrać, to się aż gotuję. Na przełączeniu na DVB-T2 HEVC zyskają wszyscy. Nawet ci, co dokupią dekodery, będą mogli odebrać kanał 4K i jakość dzięki lepszemu bitrate'owi będzie zdecydowanie lepsza niż na bieda HD w MUX-3. Jakiekolwiek zmiany na zakres VHF są niedopuszczalne, bo nadawanie w tym multipleksie oznacza MNIEJ bitrate'u i GORSZĄ jakość, a z tym nie mogę się pogodzić. Mam nadzieję, że potem na tym kanale będzie Liga Mistrzów w 4K, Ekstraklasa, igrzyska zimowe w Pekinie oraz mundial w Katarze. Szkoda, że TVP nie będzie mogła nadawać IO w Tokio w 4K, może TVN na swoim MUX-ie uruchomi wyłącznie Eurosport 4K. To oznaczałoby przekaz 4K w 36 MBit/s. To byłoby coś pięknego, najpiękniejszy dzień w moim życiu. Ale szanse na to małe.
Do @wiertolot: nie odbieraj mi marzeń, proszę. Wszystkie kraje pozostają przy DVB-T2 HEVC. Nie ma odwrotu.

dvbtowiec
Posty: 1384
Rejestracja: 11 sierpnia 2016, o 18:14
Nadajnik - obiekt nadawczy: Chorągwica

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: dvbtowiec »

@FanNaziemnej4K
Na razie nie ma potwierdzenia że TVP 4K zostanie z nami na dłużej niż na czas mistrzostw.
A wręcz jest bardziej wprost napisane że wyłącznie na czas mistrzostw.
Zobaczymy jak będzie ostatecznie.

FanNaziemnej4K
Posty: 8
Rejestracja: 29 kwietnia 2021, o 08:52
Miejscowość: Gryfino

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: FanNaziemnej4K »

Tak, ale i tak ten miesiąc jest lepszy niż nic. Poza tym na pewno włączą za rok, na mundial w Katarze.

giaur500
Posty: 1456
Rejestracja: 1 lipca 2011, o 13:42

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: giaur500 »

Hmm a jednak nie, TVP Dokument jest w HEVC. Może coś mi się pokręciło, nie wiem. Albo zmieniono to. Tak to obecnie wygląda:

Obrazek
Ostatnio zmieniony 29 kwietnia 2021, o 10:39 przez giaur500, łącznie zmieniany 1 raz.

wiertolot
Posty: 187
Rejestracja: 29 maja 2014, o 12:10
Miejscowość: Koterka, Tokary
Odbiornik: Tuner w TV Panasonic.
Radio DAB+ w wieża Panasonic.
Instalacja antenowa: Antena kierunkowa aktywna 45 dB, H+V BLOW plus antena VHF MUX8 20 dB TELMOR.
Nadajnik - obiekt nadawczy: RTCN ŁOSICE, SLR Makarki(Siemiatycze)

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: wiertolot »

Pavl6 pisze: 29 kwietnia 2021, o 09:47
wiertolot pisze: 29 kwietnia 2021, o 06:53 Widzisz tak tak zrobić, bo ne ma wcale odbioru MUX-8, ani teraz ten testowy DVB-T2 i jest nie wiadomo komu i po co nadawane, bo nikt nie odbiera tego i tak...............
To, że jeden człowiek tego nie odbiera, to nie znaczy, że inni tego nie odbierają. Myślę, że ja i wielu innych użytkowników tego forum, zresztą nie tylko tego forum, odbierających MUX-8 i DVB-T2, powinniśmy zostać przeproszeni za wielokrotnie powtarzane sugestie, że jesteśmy nikim ("nikt tego nie odbiera" itp.) :).
Więc przepraszam, ale cała Polska powie Wam to samo co ja mówię i większość i jak powinno być, a nie cuda dzieją i nie ma poprawnego odbioru tej TV. I nikim, a większość nie ma odbioru to co innego znaczy. Bo wszystko to jest robione widzę tu przeciw ludziom, a nie dla ludzi, żeby tylko kilka osób miało radochę i kasiorę biło i upychało dalej kieszenie. Kończę, bo to nie ma sensu ta dyskusja i jak nie wiadomo o co biega, nie ma poprawnego odbioru to o pieniądze wszystkim tylko chodzi o nic więcej.

FanNaziemnej4K
Posty: 8
Rejestracja: 29 kwietnia 2021, o 08:52
Miejscowość: Gryfino

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: FanNaziemnej4K »

wiertolot pisze: 29 kwietnia 2021, o 10:38
Więc przepraszam, ale cała Polska powie Wam to samo co ja mówię i większość i jak powinno być, a nie cuda dzieją i nie ma poprawnego odbioru tej TV. I nikim, a większość nie ma odbioru to co innego znaczy. Bo wszystko to jest robione widzę tu przeciw ludziom, a nie dla ludzi, żeby tylko kilka osób miało radochę i kasiorę biło i upychało dalej kieszenie. Kończę, bo to nie ma sensu ta dyskusja i jak nie wiadomo o co biega, nie ma poprawnego odbioru to o pieniądze wszystkim tylko chodzi o nic więcej.
Od kilkunastu miesięcy odbierają Czesi, od dwóch lat odbierają Niemcy. I nikomu ten standard nie przeszkadza.

dvbtowiec
Posty: 1384
Rejestracja: 11 sierpnia 2016, o 18:14
Nadajnik - obiekt nadawczy: Chorągwica

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: dvbtowiec »

giaur500 pisze: 29 kwietnia 2021, o 10:37 Hmm a jednak nie, TVP Dokument jest w HEVC. Może coś mi się pokręciło, nie wiem.
Wczorajsze wskazania na odbiornikach Linux'owych chyba nie do końca miały odzwierciedlenie z rzeczywistością.
Tak jak pisałem gdyby to był DVB-T2 AVC faktycznie, tak jak Linuxy pokazywały, to odbiorniki T2 z AVC TVP Dokument by zaprogramowały. Test wykonywany na dwóch w tym standardzie i żaden nie widział kanału.

Może wrócono z ustawieniami do wyjściowych po naszych informacjach że i tak kanały się nie wyszukują. Ale jak widać są jakieś przymiarki żeby TVP Dokument był szerzej dostępny niż tylko dla odbiorników z HEVC.

Nie mam bezpośredniego porównania z testów Polsatu, bo na nadajniku katowickim oni stosowali inny manewr DVB-T z AVC dla Polsat News, oraz DVB-T HEVC dla Polsat Film.
Mój telewizor z T/T2 AVC Polsat News wówczas zaprogramował.
Ale mam kanały słowackie które nadają w T2 AVC i one się programują - tylko że u nich cały nadajnik jest w tym standardzie, a nie wybrany program.

cruiser
Posty: 56
Rejestracja: 21 lipca 2011, o 12:57

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: cruiser »

dvbtowiec pisze: 29 kwietnia 2021, o 10:03 Zostawcie @wiertolota
Im więcej będziecie z nim wchodzić w polemikę, tym więcej "mądrych" rzeczy będzie pisał.
Nie raz wypowiadał się w podobnym tonie...
Faktycznie, może czasami Jego posty są bezwartościowe, ale chłop ma po części rację.
Nie wiem czy Wy Koledzy jesteście instalatorami na co dzień czy nie, ale kiedyś było więcej roboty niż teraz.
Z czego to wynika? Z moich obserwacji ludzie są zmęczeni tymi zmianami. Co jest starsze wg Was? DVB-S czy DVB-T? Według mnie DVB-S. A ile razy tam był zmieniany standard? Odpowiem - jeden raz! Przy czym jeśli nie chcesz przejść na DVB-S2 to dalej coś w DVB-S oglądasz. Może nie po polsku, lecz po turecku czy arabsku, ale abonent nie został odcięty jak pępowina, że trach i koniec. Ktoś zaraz naskoczy, że tam też są testy i HEVC i 8k, ale co z tego jeśli to jest promil. Z czego większość i tak jest kodowana. I kierowana nie do polskiego widza.
Idąc dalej. W nowych blokowiskach MUSI być instalacja na dwie satelity + naziemna. Jest interwencja. Zachodzę. Stoi tuner SAT, wpinam się miernikiem i faktycznie LTE zakłóca 11508. Ogarniam. Mówię: "przełączy Pani na naziemną w TV i sprawdzimy" i tu słyszę: "Y, a jak?", "Nie zawracajmy sobie głowy, ja tego wcale nie oglądam". A ostatnio nawet na jednej ze wsi człowiek mnie pytał: "po co łazić po dachu jeśli w IPTV mam 200 kanałów polskich za kilkanaście złotych zamiast kupować dekodery i anteny gdzie nic ciekawego nie ma?". Widzicie do czego zmierzam? Nielegalny odbiór wypiera legal przez te ciągłe zmiany!
wiertolot pisze: 28 kwietnia 2021, o 18:35 ...
Panasonic LCD model TX-42AS600E, to jeden,
drugie to monitory LED Samsung:
LT24D391 EW/EN (TD391),
LT27D390 EW/EN (TD390),
...
Ja Ci się Kolego wcale nie dziwię, że się wpieniasz, bo siedzę w temacie bardzo długo i pozwolę się cofnąć do roku 2015-2016.
Na forach były polecane dwa (DWA, nie dwadzieścia, nie dwanaście, lecz dwa) telewizory. 1. Samsung serii 6400 oraz 2. Panasonic serii AS640. Oba na matrycy VA. Oba z natywnym odświeżaniem 100 Hz. Kto sobie zassał wtedy sampel HEVC i przetestował, np. w sklepie to wybrał coś z tym kodekiem. Droższe, ale dziś nie czeka Go wymiana TV. A z perspektywy czasu te natywne 100 Hz jest tyle warte, że dziś prawie żaden TV do 3000 tego nie ma. A kodek H.265 HEVC przydałby się.
Ostatnio zmieniony 29 kwietnia 2021, o 11:31 przez cruiser, łącznie zmieniany 3 razy.

dvbtowiec
Posty: 1384
Rejestracja: 11 sierpnia 2016, o 18:14
Nadajnik - obiekt nadawczy: Chorągwica

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: dvbtowiec »

To nie jest temat na ten wątek, ale moim zdaniem za duże uogólnienie.
Zmiany są potrzebne w telewizji naziemnej, ponieważ telewizji podkrada pasmo internet.
Na satelicie miejsca miałeś i masz w dalszym ciągu bardzo dużo.
Zmiana standardu na satelicie się także nie opłaca z innego powodu - platformy dostarczają swój własny sprzęt, który jest dużo droższy niż dekoder do telewizji naziemnej i masowa wymiana, kosztowałaby bardzo dużo. A po co wymieniać, skoro działa i nikt nas nie zmusza do zawężenia pasma.

Zatem przejście na T2 HEVC, to konieczność i dotarcie wreszcie z sygnałem HD do każdego Polaka.
A ostatnia zmiana była 10 lat temu, więc nie tak ciągle :)

wiertolot
Posty: 187
Rejestracja: 29 maja 2014, o 12:10
Miejscowość: Koterka, Tokary
Odbiornik: Tuner w TV Panasonic.
Radio DAB+ w wieża Panasonic.
Instalacja antenowa: Antena kierunkowa aktywna 45 dB, H+V BLOW plus antena VHF MUX8 20 dB TELMOR.
Nadajnik - obiekt nadawczy: RTCN ŁOSICE, SLR Makarki(Siemiatycze)

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: wiertolot »

FanNaziemnej4K pisze: 29 kwietnia 2021, o 10:42
Od kilkunastu miesięcy odbierają Czesi, od dwóch lat odbierają Niemcy. I nikomu ten standard nie przeszkadza.
Tylko zasięg tego jaki mają, o połowę mniejszy, pół kraju tylko pokryte, ich stać na wymianę sprzętu telewizorów, dekoderów, anten co rok, a nas nie i to co u nich nie zejdzie u nas próbują pozbyć i upchać, bo ich już będzie stać i na DVB-T3 lub nawet 4......... i te HD tak mocno różni od UHD, wcale nie widać prawie różnicy, tylko koszta dodatkowe wszystkim, a nie każdego na to stać tak samo jak zwykłego użytkownika, tak samo operatora na wymianę całego osprzętu dajmy co rok.........na nowsze technologie i jak już to wprowadzać trzeba dwa razy nad tym zastanowić czy wszystkim to się będzie opłacało i czy faktycznie to będzie lepsze, a nie gorsze. Bo czasami starsze jest 100 razy lepsze i dłużej dobrze działa jak jakieś nowości co od razu psują lub nie spełniają zadania.

cruiser
Posty: 56
Rejestracja: 21 lipca 2011, o 12:57

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: cruiser »

dxdtt pisze: 28 kwietnia 2021, o 09:25 Białystok / Krynice, już jest sygnał na 586 MHz. DVB-T2, 256-QAM, FEC 3/5, GI 1/128, Network ID 5551, SISO, PP7.
Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

FanNaziemnej4K
Posty: 8
Rejestracja: 29 kwietnia 2021, o 08:52
Miejscowość: Gryfino

Re: Testowe emisje DVB-T2 / HEVC

Post autor: FanNaziemnej4K »

wiertolot pisze: 29 kwietnia 2021, o 11:11
FanNaziemnej4K pisze: 29 kwietnia 2021, o 10:42
Od kilkunastu miesięcy odbierają Czesi, od dwóch lat odbierają Niemcy. I nikomu ten standard nie przeszkadza.
Tylko zasięg tego jaki mają, o połowę mniejszy, pół kraju tylko pokryte, ich stać na wymianę sprzętu telewizorów, dekoderów, anten co rok, a nas nie i to co u nich nie zejdzie u nas próbują pozbyć i upchać, bo ich już będzie stać i na DVB-T3 lub nawet 4......... i te HD tak mocno różni od UHD, wcale nie widać prawie różnicy, tylko koszta dodatkowe wszystkim, a nie każdego na to stać tak samo jak zwykłego użytkownika, tak samo operatora na wymianę całego osprzętu dajmy co rok.........na nowsze technologie i jak już to wprowadzać trzeba dwa razy nad tym zastanowić czy wszystkim to się będzie opłacało i czy faktycznie to będzie lepsze, a nie gorsze. Bo czasami starsze jest 100 razy lepsze i dłużej dobrze działa jak jakieś nowości co od razu psują lub nie spełniają zadania.
Nie kłam, oto zasięg DVB-T2 w Niemczech, wszystkie obszary zaznaczone na ciemnozielono i jasnozielono są w zasięgu telewizji publicznej, nawet ja ją odbieram anteną pokojową:
Obrazek

A to Czechy:
Obrazek

Bez zmian nie możemy uruchomić wszystkich kanałów w HD i 4K, bo po prostu nie ma na to miejsca. Musimy pozostawać w światowej czołówce

Odpowiedz